Rozwiązanie umowy o pracę musi odbywać się zgodnie z przepisami Kodeksu pracy. Gdy pracodawca naruszy te przepisy, np. wypowie umowę bez uzasadnienia lub w nieprawidłowej formie, pracownik może ubiegać się o odszkodowanie. W polskim prawie mówimy wtedy o wadliwym lub bezprawnym rozwiązaniu stosunku pracy. O jakie kwoty może chodzić i jakie warunki muszą być spełnione, by dochodzić roszczeń?

Czym jest wadliwe rozwiązanie umowy?

Wadliwe lub bezprawne rozwiązanie stosunku pracy to takie, które nastąpiło z naruszeniem przepisów – np. bez wskazania przyczyny, bez konsultacji ze związkiem zawodowym (gdy jest to wymagane), bez zachowania okresu wypowiedzenia lub bez wymaganej formy pisemnej. Dotyczy to zarówno wypowiedzenia umowy przez pracodawcę, jak i rozwiązania jej bez wypowiedzenia.

Podstawa prawna i możliwe roszczenia

Kodeks pracy przewiduje, że pracownik, którego umowa została rozwiązana niezgodnie z prawem, ma prawo do:

przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach albo
odszkodowania pieniężnego.

O wyborze decyduje pracownik, jednak w niektórych sytuacjach sąd może orzec wyłącznie odszkodowanie, jeżeli uzna, że przywrócenie do pracy byłoby niecelowe.

Wysokość odszkodowania – ogólne zasady

Wysokość odszkodowania zależy od rodzaju umowy i trybu rozwiązania stosunku pracy.

Umowa na czas nieokreślony (wypowiedzenie)

Jeśli pracodawca wypowiedział umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony z naruszeniem przepisów, pracownik może dochodzić odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy, ale nie niższego niż wynagrodzenie za okres wypowiedzenia.

Przykład: jeśli okres wypowiedzenia wynosił 1 miesiąc, to minimalne odszkodowanie to jednomiesięczne wynagrodzenie. Sąd może jednak przyznać wyższe odszkodowanie, ale maksymalnie do trzech miesięcy wynagrodzenia.

Umowa na czas określony lub okres próbny

W przypadku niezgodnego z prawem rozwiązania umowy zawartej na czas określony lub próbny, odszkodowanie przysługuje za okres, do którego umowa miała trwać – jednak nie więcej niż za 3 miesiące.

Przykład: jeśli umowa miała trwać jeszcze 5 miesięcy, a została rozwiązana wcześniej bezprawnie, pracownik może ubiegać się maksymalnie o trzymiesięczne wynagrodzenie.

Rozwiązanie bez wypowiedzenia (tzw. tryb natychmiastowy)

W przypadku rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów – zarówno przy umowach na czas nieokreślony, jak i określony – odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres, który odpowiada ustawowemu okresowi wypowiedzenia. W przypadku umowy terminowej będzie to okres, do którego umowa miała obowiązywać, ale nie więcej niż za okres wypowiedzenia.

Dodatkowe roszczenia – kiedy możliwe?

W pewnych sytuacjach pracownik może dochodzić nie tylko odszkodowania przewidzianego w Kodeksie pracy, ale także szerszych roszczeń cywilnoprawnych – np. jeżeli udowodni, że poniósł większą szkodę, np. utracił inne źródło dochodu, musiał ponieść koszty leczenia, przeprowadzki lub szkolenia. W takich sprawach jednak konieczne będzie wykazanie związku przyczynowego między bezprawnym zwolnieniem a poniesioną szkodą.

Przykładowe scenariusze

Wadliwe wypowiedzenie umowy na czas nieokreślony
Pracownik zarabia 7000 zł miesięcznie, a okres wypowiedzenia to 1 miesiąc. Sąd uznaje, że wypowiedzenie było niezgodne z przepisami. Minimalne odszkodowanie to 7000 zł, maksymalne – 21 000 zł.
Bezpodstawne rozwiązanie umowy na czas określony
Umowa miała trwać jeszcze 4 miesiące, a została rozwiązana po 2 miesiącach. Pracownik może dochodzić odszkodowania maksymalnie za 3 miesiące.
Rozwiązanie bez wypowiedzenia (natychmiastowe zwolnienie)
Pracodawca rozwiązuje umowę na czas nieokreślony w trybie dyscyplinarnym, ale bez podstawy prawnej. Pracownik może ubiegać się o odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, np. 2 miesiące = 2 × 6500 zł = 13 000 zł.

Kiedy warto walczyć o swoje prawa?

Nie każde rozwiązanie umowy oznacza, że należy iść do sądu. Warto jednak przeanalizować okoliczności zwolnienia – zwłaszcza jeśli nastąpiło nagle, bez rozmowy, bez wskazania konkretnej przyczyny lub bez formy pisemnej. Wówczas warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni szanse powodzenia sprawy.

Dla pracowników z Bytomia i okolic pomoc w tego typu sprawach oferuje adwokat Agnieszka Skowron. Reprezentacja w sądzie pracy, przygotowanie pism procesowych oraz analiza decyzji pracodawcy to kluczowe elementy, które pozwolą skutecznie dochodzić swoich praw.

Kluczowe przepisy

Regulacje dotyczące odszkodowania za bezprawne (wadliwe) rozwiązanie umowy o pracę znajdują się głównie w Kodeksie pracy. Oto kluczowe przepisy:

1. Art. 45 Kodeksu pracy

Dotyczy roszczeń pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony.
Pracownik może żądać:

przywrócenia do pracy,
albo odszkodowania.

2. Art. 47¹ Kodeksu pracy

Określa wysokość odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę:

nie niższe niż wynagrodzenie za okres wypowiedzenia,
nie wyższe niż wynagrodzenie za 3 miesiące.

3. Art. 56 Kodeksu pracy

Dotyczy niezgodnego z prawem rozwiązania umowy bez wypowiedzenia (np. dyscyplinarka bez podstaw).
Pracownik ma prawo do:

przywrócenia do pracy,
albo odszkodowania.

4. Art. 58 Kodeksu pracy

Reguluje wysokość odszkodowania za bezprawne rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia:

przysługuje wynagrodzenie za okres wypowiedzenia,
lub za czas, do którego umowa miała trwać (jeśli to była umowa terminowa), ale nie więcej niż za 3 miesiące.

5. Art. 59 Kodeksu pracy

Pracownik, z którym rozwiązano umowę terminową (czas określony lub próbny) z naruszeniem przepisów, ma prawo tylko do odszkodowania – bez możliwości przywrócenia do pracy.